حشرات، از جمله برخی از پروانه​ها و مگس سرکه، به عفونت میکروبی در پستانداران واکنش نشان می دهند بنابراین می توان برای تست راندمان داروهای جدید از آنها استفاده نمود و در نتیجه نیاز برای تست حیوانی کاهش می​یابد.دکتر کوین کاواناگ از دانشگاه ملی ایرلند، یافته های تحقیقاتی خود را در این مورد در جلسه​ای برای میکروب شناسی عمومی در دانشگاه هریوت وات ادینبورگ ارائه داد.
نوتروفیلها و هموسیتها که یک نوع از سلول های سفید خون و بخشی از سیستم ایمنی پستانداران می​باشند عملکرد مشابه در حشرات دارند و به همان شیوه نسبت به آلودگی به میکروب ها واکنش نشان می دهند. هر دو از سلول های پستانداران و حشرات تولید مواد شیمیایی با ساختار مشابه دارند که حرکت به سطح سلول برای کشتن میکروبهای مهاجم، سپس سلول های سیستم ایمنی میکرب را محصور و آنزیم انتشار آن میشکنند.
حشراتی مانند مگس سرکه (Drosophila)، پروانه بزرگ مومی (Galleria) و نوعی پروانه دوکی(Manduca) می توانند در آزمایش اثر بخشی داروهای ضد میکروبی جدید علیه پاتوژنهای قارچی مورد استفاده قرار گیرند و یا میزان بدخیمی میکروب را سنجش کنند. در حال حاضر آزمایشهای اولیه با استفاده از لارو حشرات برای داروهای جدید انجام شده و سپس با استفاده از موشها آزمایش تایید شده است. همچنین در این روش از کاهش تیمارها تا 90 ٪ نسبت به موش های مورد نیاز خبر داده است بعلاوه تست عملکرد با حشرات خیلی سریعتر ( 48-72 ساعت) جواب میدهد در حالی که در آزمایش با موشها معمولا 4-6 هفته وقت لازم است.
دکترکاواناگ میگوید "ما به اکتشاف خود ادامه خواهیم داد و از تشابهات بین پاسخ های ایمنی بدن حشره و پستانداران استفاده خواهیم کرد تا حشرات به عنوان الگوی تست آزمایشات برای انواع بیماریهای انسان در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار گیرند. علاوه بر این بر ما مشخص شده است که با وجود گذشت بیش از 400 میلیون سال از تکامل و جدایی پستانداران از حشرات نشان داده است عملکرد ساختاری مشابه بین سلولهای ایمنی بدن در حشرات و پستانداران وجود دارد."
منبع:

Science Daily

 کارشناسی ارشد بیماری های گیاهی

شماره	نام درس	ضریب
۱	زبان عمومی و تخصصی	۲
۲	گیاهشناسی (فیزیولوژی – سیستماتیک – آناتومی)	۲
۳	قارچ شناسی (فیزیولوژی و سیستماتیک)- ویروس شناسی..	۳
۴	سم شناسی و اصول مبارزه	۳
۵	بیماری های گیاهی (زراعی –درختان میوه-جالیزی)	۴

کارشناسی ارشد حشره شناسی کشاورزی

مقدمه

رشته گیاه پزشکی از آن رشته های نوپا ، کاربردی جذاب است که علاقمندان خود را جذب کرده است . عنوان گیاه پزشکی در علوم کشاورزی ایران از سال 1342 به جای «دفع آفات و حفاظت گیاهان» مطرح شده است. به طور کلی، در این رشته تشخیص و شناسایی آفات و عوامل بیماری گیاهان زراعی ، باغی، زینتی، جنگلی، مرتعی و فرآورده های گیاهی و همچنین شناخت علایم و چگونگی اثر آفات و عوامل بیماریهای انگلی و غیرانگلی بر گیاهان و آشنایی کامل با اصول و روشهای مبارزه، مورد بحث قرار می گیرد.

گیاه پزشکی
تعریف و هدف
در دوره کارشناسی مهندسی کشاورزی، عنوان گیاه پزشکی به رشته ای اطلاق می شود که در آن علوم و فن آوری در زمینه های شناخت آفات و عوامل بیماری زای گیاهی و اصول و روشهای مبارزه با این عوامل مورد بررسی قرار می گیرد.
هدف از ایجاد این رشته، تربیت کارشناسانی است که علاوه بر داشتن معلومات علمی و فنی کشاورزی عمومی، در زمینه گیاه پزشکی ، علوم مربوط به شناخت آفات و عوامل بیماری زای گیاهی را در حد کارشناسی به صورت نظری و عملی بیاموزند و با فنون و روشهای مختلف حفظ محصولات کشاورزی، همچنین مبارزه با آفات و بیماریهای گیاهی نیز به صورت علمی و کاربردی آشنایی کافی پیدا کنند تا بتوانند به عنوان مدرس در هنرستانهای کشاورزی، کارشناس اجرایی تحقیقات در مراکز پژوهشی کشاورزی و مدیر و مجری امور حفاظت گیاهان در موسسه های دولتی و خصوصی بخش کشاورزی خدمات شایسته ای را ارائه دهند. بر اساس آیین نامه آموزشی دوره کارشناسی، طول دوره کارشناسی گیاه پزشکی چهار سال است و دانشجویان به طور متوسط این دوره را در همین مدت طی می کنند. حداکثر طول زمان تحصیل مجاز در این دوره 6 سال و هر سال تحصیلی شامل دو نیم سال است. هر نیم سال تحصیلی شامل 17 هفته کامل آموزشی است. نظام آموزشی این دوره به صورت واحدی است و برای هر واحد درس نظری در هر نیمسال 17 ساعت آموزش کلاسی منظور می شود.

1-2) اهمیت و جایگاه در جامعه
با توجه به اهمیت محوری بخش کشاورزی در امر تغذیه و اقتصاد کشور و از آن جا که رسیدن به خودکفایی و استقلال اقتصادی در این عرصه، تضمین کننده استقلال سیاسی ما نیز خواهد بود. هر گونه تلاش برای افزایش تولیدات کشاورزی، بسیار ارزشمند و حیاتی است. یکی از راههای افزایش محصول، جلوگیری از زیانهای آفات و بیماریهای مختلف گیاهان و فرآورده های گیاهی است که هر سال، ضرر و زیان قابل توجهی را بر کشور تحمیل می کند. با توجه به دانش و فن آوری روز، لازم است روشهای علمی جدید، جایگزین شیوه های سنتی مبارزه با آفات و بیماریهای گیاهی شود، تا با افزایش سطح تولیدات از ورود محصولات کشاورزی خارجی بی نیاز شویم.
صنعت و بازارکار

تواناییهای لازم برای داوطلبان این رشته و ادامه تحصیل در آن برای ادامه تحصیل در رشته گیاه پزشکی- با توجه به ماهیت درسهایی که در این دوره تدریس می گردد- داوطلب باید علاقه مند به علوم زیست شناسی بویژه علوم مربوط به گیاه شناسی و کشاورزی باشد و با توجه به این که اغلب درسها دارای کار عملی در آزمایشگاه و یا در مزرعه است بنابراین داوطلب باید به کار در آزمایشگاه و مزرعه علاقه داشته باشد، همچنین در زمینه درسهایی مثل زیست شناسی و شیمی از دانش و اطلاعات لازم برخوردار باشد؛ بعلاوه توان جسمی برای کار در مزرعه و آزمایشگاه را داشته باشد.
تواناییهای فارغ التحصیلان
فارغ التحصیلان این دوره می توانند به عنوان کارشناس اجرایی یا تحقیقاتی در موسسه های مختلف دولتی و خصوصی بخش کشاورزی ایفای وظیفه کنند، همچنین با توجه به دوره های کارشناسی ارشد حشره شناسی و بیماریهای گیاهی و همچنین دوره دکترای گیاه پزشکی، می توانند در صورت داشتن شرایط لازم تا کسب آخرین مدارج تحصیلی در داخل کشور ادامه تحصیل دهند تا بتوانند مسوولیتهای بالاتر و مهمتر علمی، پژوهشی و اجرایی را بر عهده گیرند؛ همچنین پس از اتمام دوره دکترای تخصصی امکان همکاری در دانشگاهها و سایر مراکز علمی و پژوهشی به عنوان عضو هیأت علمی برایشان فراهم می گردد.

محققان آمریکایی و انگلیسی در تحقیقاتی که درخصوص تقلیدهای زیستی در مهندسی فناوریها انجام شد، نشان دادند که رقص زنبورهای عسل که زبان این حشرات است می تواند به عنوان یک مدل مناسب برای بهبود تاثیرات سرورهای اینترنت مورد استفاده قرار گیرد. به گزارش خبرگزاری مهر، دانشمندان موسسه فناوری جورجیا و دانشگاه آکسفورد که نتایج تحقیقات خود را در مجله Bioinspiration and Biomimetics منتشر کرده اند، نشان دادند که رقص زنبورها که به عنوان یک زبان اشاره ای برای تبادل اطلاعات مربوط به محل گل ها در جمعیت های زنبورهای عسل مورد استفاده قرار می گیرد، می تواند به یک مدل مناسب برای بهبود تاثیرات سرورهای اینترنتی تبدیل شود. این دو گروه که در عرصه تقلیدهای زیستی و مطالعه اصول بیولوژیکی و بکارگیری این بررسیها در مهندسی فناوری فعالیت می کنند، به این نتایج دست یافتند.                                                                              این محققان بررسیهای خود را روی روشی متمرکز کردند که براساس آن زنبورهای عسل با وجود در اختیار داشتن منابع غذایی محدود موفق می شوند شهد زیادی را جمع آوری کنند. این پژوهگشران در این خصوص توضیح دادند که این روش می تواند در مورد سرورهای اینترنتی و زمانی که سرورها درخواستهای بعدی را دریافت می کنند بکار رود و موجب بهبود عملکرد این دستگاهها شود. درحقیقت سرور، یک بخش انفورماتیکی است که به دیگر اجزای انفورماتیکی که معمولا "مشتری" نامیده می شوند، از طریق یک شبکه محاسباتی خدمات ارائه می کند. این ماشین از مشتریان خود درخواستهای خدمات را دریافت می کند و به این درخواستها پس از پردازش داده ها پاسخ می دهد.                      این محققان به منظور افزایش تاثیرات خدمات و با دوری جستن از اتفاقات بد در زمانی که حجم تقاضای مشتریان زیاد است، یک برگردان مجازی از رقص زنبورها را ساختند که برپایه آن سرور می تواند عملکرد خود را در حدود 25 درصد بهبود بخشد.

دانشمندان درباره انواع مختلف مورچه ها مطالعه کرده و به این نتیجه رسیده اند که هر نوع مورچه ای طریقه مخصوصی در پیدا کردن راه لانه اش دارد. مثلاً بعضی از مورچه ها از طریقه نشانه گذاری در روی زمین استفاده می کنند، یعنی وقتی لانه شان را ترک می کنند علائم روی زمین را نشانه می گذارند تا در موقع برگشت بتوانند از روی آن نشانه ها راه لانه خود را پیدا کنند درست شبیه علائم ساختمان ها یا خیابان ها که ما برای پیدا کردن خانه خود از آنها استفاده می کنیم.               

دسته ای از مورچه ها با نگاه کردن به ارتفاع خورشید و در بالای افق راه خود را می یابند که بشر جز با استفاده از ابزار و وسایل مخصوص قادر به استفاده از این شیوه نیست.                                     

بعضی دیگر از مورچه ها هم از نشانه های روی زمین و هم از خورشید کمک می گیرند، دانشمندان این را با تجربه هایی ثابت کرده اند. آنها ابتدا روی یک مورچه نشانه گذاری کردند و سپس آن را به حال خود گذاشتند و شروع به تعقیب آن نمودند و بعد از آنکه مورچه تکه خوراکی پیدا کرد و خواست به لانه اش برگردد، آنها آن را بلند کردند و در نقطه دیگری که درست مخالف لانه اش بود قرار دادند یعنی اگر قبلاً رو به مشرق بود این بار رو به طرف مغرب گذاشته شد، در این حالت حشره نمی توانسته از آفتاب کمک بگیرد زیرا به نظر آن ظاهراً آفتاب در یک جای دیگر بود. بنابراین ابتدا مورچه مدتی سرگردان شد و شروع به این طرف و آن طرف رفتن نمود. ولی بالاخره با یافتن یک نشانه زمینی به خانه خود رسید. دانشمندان با تعیین و حساب وقت این آزمایش ها به این نتیجه رسیده اند که بعضی اوقات یک مورچه ممکن است چندین ساعت برای پیدا کردن نشانه زمینی که راهنمای او در رسیدن به لانه اش است، به جستجو بپردازد و در آخر مورچه هایی نیز وجود دارند که با بو کشیدن لانه خود را می یابند.

روباتهای آینده از قابلیت منحصربفردی مانند برقراری ارتباط با دنیای حیوانات تا آنجا که به تغییراتی در رفتارشان منجر شود برخوردار خواهند بود. دکتر خوزه هالوی محقق بلژیکی در گفتگو با خبرگزاری مهر ضمن تشریح پروژه ساخت سوسکهای روباتیک از اهداف خود برای ساخت این سازه های هوشمند کوچک سخن می گوید.دکتر خوزه هالوی محقق جوان دانشگاه آزاد بروکسل در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار مهر گفت : این فناوری برای نخستین است که بار در جهان ارائه می شود. ما توانسته ایم سوسکهای کوچک روباتیکی در حد و اندازه 3 تا 4 سانتیمتر بسازیم که به راحتی با دنیای سوسوکهای حمام ارتباط اجتماعی برقرار کرده و حتی نوع تصمیماتی را که اتخاذ می کنند تغییر دهند.وی گفت : طی سالهای گذشته رفتار حشرات را مورد مطالعه دقیق قرار داده و بر آن شدیم تا با همکاری تعدادی از محققان دیگر روباتهایی را طراحی کنیم که پس از قرار گرفتن در میان اجتماع حشرات بتوانند با ارایه برخی رفتارها، رفتار و واکنش طبیعی حشرات را دستخوش تغییر کنند. این محقق افزود : یکی از چالشهای اصلی این پروژه توانایی انتشار بو از سوی این روباتها بوده است چون همانطور که می دانید سوسکها با استفاده از ویژگی بویایی است که راه و موانع پیش روی خود را شناسایی می کنند و حتی از این طریق سوسکهای دوست را از دشمن شناسایی می کنند.وی ادامه داد : ما توانستیم در فرآیندی مشکل و زمان بر مولکولهای معطر و ویژه سوسک ها را از آنها جدا کرده و پس از ترکیب آنها با پوشش های کاغذی ویژه، آنها را در قالب لباس بر تن روباتهای ساخته شده کرده تا بتوانند نظر سوسکهای حمام را جلب کنند. دکتر هالوی در خصوص اینکه چرا در این پروژه بر روی سوسکهای حمام متمرکز بوده است به مهر گفت : ما می توانستیم بر روی طیف وسیعی از حشرات کار کنیم اما سوسکهای حمام بهترین گزینه بودند چون مهندسان پروژه می توانستند با توجه به اندازه طبیعی که دارند بهترین مدلهای روباتیکی را بسازند. 

وی در خصوص اهداف برنامه ریزی شده برای این پروژه گفت : بررسی چگونگی ایجاد تغییراتی در تصمیم گیری حیوانات و اینکه چطور بتوان در آینده نزدیک ایده برقراری ارتباط میان دنیای حیوانات و ماشین آلات روباتیک را به واقعیت تبدیل کرد، از مهمترین اهدافمان در این پروژه بوده است.این محقق افزود : اگر بتوانیم به درک درستی از این ارتباط دست یابیم می توانیم ماشین آلات روباتیکی و هوشمند بهتری ارایه کنیم. دکتر هالوی به مهر گفت: مدت 5 سال است که با همکاری 4 دانشمند، 3 زیست شناس و 5 مهندس این پروژه را به جلو برده و در این مدت بالغ بر 5/1 میلیون یورو نیز هزینه کرده ایم.

کرم میوه پس از این که در داخل میوه رسیده از تخم بیرون آمد با اشتهای زیاد شروع به خوردن می‌کند و به صورت گسترده از محیط سرشار از قند تغذیه می‌کند تا این که طبیعت (سرشت)‌ پیغامی به او می‌فرستد که نمی‌تواند از قبول کردن آن خودداری کند. برای زنده ماندن باید میوه را ترک کند و به زمین برود جایی که از خوردن باید دست بکشد، گویی که غذاهای آنجا سمی است.                                   محققان دانشگاه جورجیا دریافته‌اند که سوئیچ فرآیند رشدی کرم میوه از غذا خوردن تا پرهیز کردن از آن توسط یک مکانیسم زمانبندی در مغز و سیستم حسی آنها انجام می شود   مطالعات نشان می‌دهد که چگونه این مکانیسم اجتنابی می‌تواند در فرآیندهای تکاملی به کار گرفته شده و در آینده منجر به ایجاد روش‌های جدید کنترل درد در انسان و دیگر جانوران شود.یافته‌ها نگاهی جالب و اجمالی به این که چگونه یک موجود، خواص شیمی حسی و رفتارهایش را همراه با رشد کنترل می‌کند، دارد.
کرم حشره شبیه به بچه وزغ هستند که برای زنده ماندن و رشد کردن مجبور به ترک محل اولیه خود هستند.آنچه محققان دریافته‌اند این است که یک سوئیچ زمانی ملکولی به آنها می‌گوید که چه وقت از خوردن دست بکشند و به سمت زمین بروند. همچنین این سوئیچ می‌تواند یک رفتار مشارکتی قوی در حشرات ایجاد کند.
محققان با استفاده از فناوری‌های پیشرفته عکسبرداری، کرم میوه را با حساسیت و دقت بالا به تصویر کشیدند. با این روش محققان قادر به مجسم کردن عملکرد داخلی سیستم حسی در حالت واقعی از میان حجم عظیمی از داده‌ها هستند.
در واقع کرم میوه نمی‌تواند داخل میوه‌ای که در حال خراب شدن است بماند؛ چرا که علاوه بر خطر خفه شدن در داخل میوه بیش از حد رسیده، امکان قرار گرفتن در معرض میکروارگانیسم‌های مضری که قادر به از بین بردن او هستند، قرار می‌گیرد.برای فرار از این حالت لارو از داخل میوه بیرون رفته و به زمین پناه می‌برد.
ملکول‌های دخیل در این کار همتایانی در پستانداران دارند که در بسیاری از فرآیند‌های رفتاری و روان‌شناختی مثل واکنش به خوردن غذا ، الکل و جلوگیری از درد و هیجان سهیم هستند.درک این روش می‌تواند به ایجاد روش‌های جدید تسکین درد و فرو نشاندن آن کمک کرده و در نتیجه ضرر کمتری به ارگانیسم‌های درگیر در این فرآیند بزند. در واقع این یک هدیه از طرف حشرات به انسان است.

روش SIT که در حال حاضر برای استفاده موفق از اصول نر عقیمی به کار می رود(Bortlett1990 ) تغییرات مهمی را از زمان فرمولاسیون اصلی Knipling نیافت و تلاش هایی که در طول این دوره صورت گرفت بیشتر به منظور سرعت بخشیدن به مراحل برنامه و نیز آسان سازی مشکلات بوده است . اصول کلی این تکنیک عبارتند از:

 1- تکنیک هایی که تولید مقدار زیادی از حشرات را با کیفیت عالی ممکن

سازد. ( Rearing  Component   ) 

2- تکنیک هایی که عقیم کردن شمار زیادی از حشرات رابا دقت ممکن سازد. (Treatment  Component)

3- حشرات قابل رقابت که به طور منطقی بتوانند بعد از عقیم سازی و رها شدن در بین جمعیت وحشی بقا یابند.(Competitiveness  Component )

4- سیستم های اقتصادی مناسب برای رهاسازی حشرات عقیم در مناطق مورد نظر وجود داشته باشد . (Release  Component )

5- زمان رها سازی باید با دوره حد اکثر تولید مثل هدف مورد نظر مطابقت داشته باشد.

6- تعداد کافی از حشرات عقیم شده باید رها شوند تا بر جمعیت طبیعی غلبه کنند.

7- یک جمعیت بسته و یک منطقه ایزوله تا از مهاجرت احتمالی افراد وحشی بارور به داخل جمعیت جلوگیری کند.(Reinfestation Component ) 

8-ابزاری که جمعیت حشرات بومی را قبل وبعد از رهاسازی حشرات عقیم به درستی ارزیابی کند . (Evaluation Component )

نکته قابل توجه در مورد برنامه SIT این است که Knipling یک محاسبات آماری و ریاضی از پتانسیل تکنیک عقیم سازی حشرات قبل از سال 1937 فراهم کرد و در حدود 13 سال (اواسط 1950) به طول انجامید تا او امتحانات اولیه را به اجرا بگذارد . او در خلال این مدت مشغول توسعه و تحول در روش های آماری و فرضیات خود بود . همچنین او در این مدت فرصت مناسبی برای اجرای ایده های خود نیافت بنابراین به انتظار نشست.

مزایا ومحدودیت های SIT

این روش کنترلی نیز مانند هرروش کنترلی دیگردارای مزایا و معایبی می باشد .

محدودیت های آن عبارتند از:

1- بسیاری از حشرات در اثر تابش اشعه در دزهای پایین باروری خود را حفظ کرده وعقیم نمی شوند . بدیهی است تابش در مقادیر بالاتر باعث مرگ آنها می گردد .

2- بسیاری از حشرات را نمی توان در شرایط آزمایشگاهی وروی غذای مصنوعی به تعداد زیاد پرورش داد .

3- شرایط جغرافیایی واکولوژیکی محل های زندگی بسیاری از حشرات، مانع استفاده از این روش در مبارزه با آنها می شود . به عنوان مثال برخی از حشرات دارای گسترش جغرافیایی بسیار وسیعی می باشند ودر نتیجه رهاسازی نرهای عقیم در این قبیل نواحی عملا غیر ممکن می گردد .

4- این روش مبارزه ازتنها روش هایی است که می تواند یک گونه حشره آفت را تا مرز نابودی 100 درصد پیش ببرد و این نکته از نظر علم اکولوژی غیر قابل قبول است چون این علم نابودی یک گونه جانوری در طبیعت را باعث اختلال در اکوسیستم می دانند .

مهمترین مزایای SIT عبارتند از:

1- SIT یک روش منطقی وامن محیطی است که تکنولوژی هسته ای راه به عنوان ابزاری برای کنترل آفات در نظر می گیرد .

2- SIT وقتی از دیگر روش های کنترلی پیشی می گیرد که می تواند با ارائه یک فرمول نهایی میزان جمعیت آفت وخسارت ناشی از آن را به حد صفر برساند. فقط ترکیبی از چندین روش کنترلی در مدیریت تلفیقی آفات می تواند به کاهش اساسی یا ریشه کنی آفات منجر شود .

3- SIT به عنوان یک روش دوست دار محیط شناخته شده است  زیرا هیچ گونه آلودگی در محیط زیسته ایجاد نکرده وتاثیری روی دشمنان طبیعی آفت وسایر حشرات غیر هدف ندارند .

4- عامل تنوع و توسعه کشاورزی در بخش های زیادی از جهان می شود.

علفهای هرز به گروهی از گیاهان گفته می‌شود که برخلاف میل ظاهری در مزرعه یا باغ رشد می‌کنند. ممکن است بوته‌هایی از گندم در مزرعه جو دیده شود که به عنوان علف هرز حذف شوند هر چند که ارزش اقتصادی گندم از جو بیشتر باشد. گاها علفهای هرز به دلیل داشتن مقاومت بالا با روشهای معمولی مبارزه از بین نمی‌روند.

اغلب ، علفهای هرز با گیاه زراعی همزمانی رسیدن دارند در نتیجه موقع برداشت محصول بذرشان مخلوط می‌شود و باعث بوجود آمدن مشکلات زیادی می‌شود. آشنا شدن با وسعت خساراتی که از نظر کمی ‌و کیفی علفهای هرز بر محصولات وارد می‌کنند ما را در برنامه ریزی صحیح مبارزه با علفهای هرز مصمم‌تر خواهدکرد. تفاوتی که بین خسارت علفهای هرز با آفات و امراض گیاهی وجود دارد عدم وجود آسیبهای ظاهری به صورت علائم بر روی گیاه مثل آفات و امراض می‌باشد.

عملیات مدیریت علفهای هرز

پیشگیری به معنی متوقف کردن

رشد یک علف هرز جدید از حمله به یک منطقه می‌باشد. پیشگیری می‌تواند به صورت کاشتن بذور گیاهان عاری از بذور علف هرز -جلوگیری از به بذر نشستن علف هرز - جلوگیری از حمل بذور علف هرز به یک منطقه توسط ماشینهای کشاورزی و کود حیوانی آلوده به بذور علفهای هرز و آب آبیاری آلوده به بذور علفهای هرز باشد. انجام این روش به صورت کامل در مزرعه مشکل است.

مبارزه یا کنترل

درجه‌ای از مدیریت علفهای هرز می‌باشد که در آن جمعیت علفهای هرز به حدی می‌رسد که برای گیاه مزاحمتی پدید نیاید و باعث کاهش محصول و مانع عملیات زراعی نشود. این روش بیشترین کاربرد را در مدیریت علفهای هرز دارد.

ریشه کنی

ریشه کنی یک علف هرز به معنی از بین بردن یک گونه علف هرز از یک منطقه می‌باشد ریشه کنی شامل گیاه زنده و بخشهای زایشی و رویشی علف هرز می‌شود. در نتیجه ریشه کنی ، علف هرز در سالهای آینده در آن منطقه دیده نمی‌شود. ریشه کنی علفهای هرز در مزارع کوچک و همچنین در جاهایی که دارای ارزش بالای باغداری و گلخانه‌ای باشند با ارزش می‌باشد.

روشهای مبارزه یا کنترل علفهای هرز

مبارزه بیولوژیکی

در این روش ، معمولا از یک حشره یا پاتوژن گیاهی برای مبارزه با علفهای هرز استفاده می‌کنند. شرایط لازم برای کنترل بیولوژیکی این است که عامل کنترل بایستی در روی میزبان بطور اختصاصی زندگی کند. اگر عامل کنترل حشره باشد آن حشره بایستی قادر به انتشار - تکثیر و زنده ماندن در شرایط جدید آب و هوایی باشد. نکته دیگر اینکه بایستی جمعیت علف هرز و عامل کنترل در مقیاس پائین تثبیت شود. و دیگر اینکه با بررسی‌های آزمایشگاهی قبلی ، بی‌خطر بودن حشره مورد نظر و عدم امکان تغییر میزبان به گیاهان زراعی منطقه به اثبات رسیده باشد. از عوامل دیگر مبارزه بیولوژیکی برعلیه علفهای هرز ، ماهیها می‌باشند. این ماهیها برای مبارزه بیولوژیکی در مزارع غرقاب برنج بکار می‌روند. همچنین در مبارزه بیولوژیکی برعلیه علفهای هرز آبی ، از مرغان آبی و حلزونها نیز استفاده می‌شود. در مبارزه بیولوژیکی از حیوانات گیاهخوار مانند گوسفند - بز - گاو برای مبارزه با علفهای هرز استفاده می‌شود. گوسفند و بز علفهای هرز پهن برگ و درختچه‌ها را خورده و زمینه را برای چرای گاو بر روی علفهای هرز نازک برگ مرتعی آماده می‌کند. در روش مبارزه بیولوژیکی علیه علفهای هرز عده‌ای موافق و عده‌ای مخالف این روش مبارزه می‌باشند. موافقان معتقدند که در این روش از مواد شیمیایی استفاده نمی‌شود و فقط یکبار پخش حشرات برای مبارزه با علفهای هرز کافی است. مخالفان این روش می‌گویند که این روش مبارزه علفهای هرز را صد در صد کنترل نمی‌کند و عوامل مناسب برای استفاده در کنترل بیولوژیک علفهای هرز نایاب هستند.

مبارزه شیمیایی

این روش مبارزه در عمل بیشترین قسمت از مبارزه با علفهای هرز را تشکیل می‌دهد. در این روش مبارزه ، از سموم شیمیایی یا علف کش‌ها برای کنترل علفهای هرز استفاده می‌کنند. واژه علف‌کش به هر نوع ماده شمیایی اتلاق می‌شود که برای از بین بردن یا کم کردن رشد علفهای هرز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در روش مبارزه شیمیایی نیز عده‌ای موافق و عده‌ای مخالف این روش مبارزه می‌باشند.

موافقان این روش مبارزه معتقدند که استفاده از علف کش در مقایسه با وجین با دست مقرون به صرفه است و نیز می‌گویند که با استفاده از علف کش‌ها از فرسایش خاک و ازبین رفتن خاک جلوگیری می‌شود. مخالفان این روش می‌گویند که استفاده از علف کش ممکن است باعث مسمومیت فرد سمپاش و افراد مجاور شود و نیز باقی مانده سموم در مواد غذایی خطرات زیادی را دربر دارد. علف کش‌ها را براساس زمان مصرف - ساختمان شیمیایی آن به انواع مختلف تقسیم بندی می‌کنند.

مبارزه زراعی

رعایت دوره تناوب از مهمترین روشهای مبارزه زراعی است. دوره تناوب عبارتست از استمرار زراعتهای گوناگون در طی سالهای متوالی در یک زمین. لازم به ذکر است که علهای هرز به دو دسته عمومی و اختصاصی تقسیم می‌شوند. علف هرز عمومی‌بدون توجه به نوع گیاه میزبان در اکثریت مزارع دیده می‌شود. علف هرز اختصاصی مختص گیاهان خاص از گونه های گیاهی است.

طبیعی است در مورد علفهای هرز اختصاصی کشت متوالی یک نوع گیاه در چندین سال باعث طغیان علفهای هرز خاص آن گیاه می‌شود. بنابراین رعایت دوره تناوب موجب کاهش جمعیت علفهای هرز می‌شود. مثال برای دوره تناوب کشت یک سال سیب زمینی سپس کشت یکسال چغندر قند و سپس کشت یکسال گیاه علوفه‌ای.

مبارزه مکانیکی

سوزاندن علفهای هرز و چیدن علفهای هرز و وجین کردن علفهای هرز از روشهای مهم مبارزه مکانیکی است. وجین علفهای هرز با ریشه کن کردن علفهای هرز همراه است ولی چیدن علفهای هرز با حذف بخشی از قسمت هوایی گیاه انجام می‌شود. امروزه وجین علفهای هرز توسط ماشینهای کشاورزی مانند کولیتواتورهای ردیفی و کولیتواتورهای دوار در مزرعه صورت می‌گیرد.

راسته بال ‌غشائيان يكي از سودمندترين گروه‌هاي حشرات است. اين راسته در برگيرنده تعدادي از گونه­هاي پارازيتوئيد و شكارگر حشرات است كه نقش ارزنده­اي در ايجاد تعادل جمعيت گونه­هاي مختلف دارد. هم‌چنين از مهم‌ترين گرده افشان­هاي گياهان بوده و تعداد كمي هم گياهخوار مي‌باشند. اين راسته از نظر بيولوژيك و زيست شناسي بسيار متنوع بوده و تعدادي از آن‌ها بصورت انفرادي زندگي مي­كنند و تعداد ديگري هم داراي زندگي اجتماعي در سطوح مختلف هستند. عالي­ترين سطح زندگي در برخي از گونه­هاي اين راسته مثل زنبورهاي خانواده آپيده (Apidae) و زنبور عسل معمولي ديده مي­شود.

گونه­هاي بالدار زنبورها چهار بال دارند كه غشايي بوده و بال‌هاي عقب كوچك‌تر از بال‌هاي جلويي است و بوسيله قلاب­هاي بسيار ريزي به نام هامولي (Hamuli) به بال‌هاي جلو متصل مي­شوند و سبب هماهنگ شدن بال‌هاي جلو و عقب به هنگام پرواز مي­شوند.

زنبورها داراي دگرديسي كامل هستند و شفيره آن‌ها از نوع اكسريت (Exarate) يا آزاد است. در اين نوع شفيره شاخك، پاها و بال­ها آزاد است و بنابراين شبيه به يك حشره كامل موميايي شده بنظر مي‌رسد. لاروها در تعدادي از زنبورها از نوع اروسي‌فرم (Eruciform)  و در اكثر آن‌ها از نوع ورمي­فرم (Vermiform)  هستند. لارو اروسي‌فرم زنبورها كه مربوط به زير راسته سيمفيتا(Symphyta)  است از طريق بيش از پنج جفت پاي كاذب شكمي يا پرولگ (Proleg)  از لارو پروانه­ها تشخيص داده مي‌شود.

زنبورها به دو دسته تقسيم مي­شوند كه عبارتند از :

1. سيمفيتا (Symphyta)

2. آپوكريتا (Apocrita)

سيمفيتا (Symphyta)

در زير راسته سيمفتيا پاي عقبي زنبورها در قاعده حداقل سه سلول بسته دارد بعلاوه يك شكم عريض كه به قفسه سينه متصل مي­شود. اكثر گونه­هاي اين زير راسته گياهخوار هستند. در حاليكه در زير راسته آپوكريتا شكم باريك شده و از طريق يك ساقه به قفسه سينه متصل مي­شود و در بال عقبي­، بيش از دو سلول بسته وجود دارد. در ضمن اغلب شكارگر يا پارازيتوئيد هستند و كمي هم گياهخوار مي‌باشند. اكثر گونه­هاي زير راسته سيمفتيا خانواده­هاي متعددي در ايران دارند كه در ذيل به آن‌ها اشاره مي­شود:

1. آرژيده (Argidae)

2. پامفيليده (Pamphilidae)

3. سفيده (Cephidae)

4. تنتتردينيده (Tenthredinidae)

5. زايليده (Xyelidae)

6. اوروسيده (Orussidae)

بجز گونه­هاي خانواده اوروسيده كه پارازتيوئيد سوسك­هاي چوب‌خوار خانواده­هاي سرامبيسيده (Cerambicidae) و بپرستيده(Buprestidae)  هستند، بقيه خانواده­هاي اين زير راسته گياهخوار هستند. مثلاً در خانواده آرژيده گونه­اي به نام آرژ رزه (Arge rosae) از گل رز تغذيه مي­كند كه در شمال ايران انتشار دارد.

در خانواده سفيده گونه­هايي مانند سفوس ­سينكتوس(Cephus Cinctuse)  و سفوس­ پيگمئوس (Cephus Pygmaeus)  از غلات تغذيه مي­كنند.

در خانواده تنتردينيده(Tenthredinidae)  گونه­هاي كاليروآلي­ماسينا(Caliroa limacina)  و هاپلوكامپابويس (Haplocampa brevis) در روي درختان ميوه به عنوان آفت مطرح هستند. و از خانواده سريسيده در شمال ايران گونه­اي به نام سيركس­سا (Sirex sah)  بر روي صنوبر و نارون خسارت ايجاد مي­كند. پس در زير راسته سيمفتيا بجز تعداد معدودي از خانواده اوروسيده و بقيه خانواده­ها عموماً گياهخوار هستند.

آپوكريتا (Apocrita)

زنبورهاي خانواده آپوكريتا به دو دسته تقسيم مي‌شوند:

1. آكولئاتا(Aculeata) ؛ در اين گروه تخم‌ريز به نيش تبديل شده است. نيش يك مكانيزم دفاعي است كه براي تزريق سم به بدن طعمه بكار مي‌رود.

2. پارازتيكا(Parasitica) ؛ در اين گروه تقريباً اكثريت گونه­ها تخم‌ريز هستند و در واقع وظيفه تخم ريزي را بر عهده دارند.

از گروه آكولئا تا زنبورهاي خانواده  وسپيده (Vespidae)  داراي زندگي اجتماعي هستند. گونه وپا اورينتاليس(Vepa Orientalis)  در اين خانواده، يك زنبور قهوه­اي رنگ بزرگ است. خانواده­هاي وسپيده و همچنين اسفيسيده (Sphecidae) كه دربرگيرنده گونه­هاي انفرادي هستند تقريباً همگي شكارگرند و براي پرورش نوزادشان لارو انواع حشرات مخصوصاً لارو پروانه­ها را شكار مي­كنند.

همچنين خانواده­هاي تيفيئيده (Tiphiidae) و اسكولوئيده(Scoliidae)  پارازيت لارو كرم­هاي سفيد ريشه، در داخل خاك هستند.

زنبورها چگونه پارازيت كرم­هاي سفيد ريشه‌اي كه در خاك فعاليت مي­كنند، هستند؟

حشرات كامل زنبورها در خاك نرم نفوذ مي­كنند و بدنبال لارو كرم‌هاي سفيد ريشه مي­گردند. پس از نيش زدن، آن‌ها را فلج كرده و بر روي لارو كرم سفيد ريشه تخم‌ مي­گذارند. بعد از خارج شدن لارو زنبور از داخل تخم، از بدن لارو كرم سفيد ريشه تغذيه مي‌كند.

زنبور پمپيليده (Pompilidae)  از گروه آكولئاتا شكارگر بوده و با به نوعي پارازيتوئيد عنكبوت­ها مي‌باشد.

زنبورهاي بالا خانواده آپوايدا‌(Apoidea)  از مهم‌ترين گرده ­افشان­هاي اختصاصي گياهان هستند. كه در اين خانواده، بالا خانواده‌هاي متعددي از جمله خانواده مگاكليده(Megachilidae) ، آنتوفوريده (Anthophoridae) ، آندرنيده (Andernidae)، هاليكتيده (Halictidae)  و آپيده (Apidae) در ايران وجود دارند. از مهم‌ترين گرده افشان­هاي گياهان هستند و سودي كه از اين حشرات به انسان مي­رسد غير قابل محاسبه است.

زنبورهاي گروه پارازتيكا خانواده­هاي تريكوگراماتيده (Trichogrammatidae)، سيلونيده (Scelionidae) و مي­ماريده (Mymaridae) پارازيتوئيد تخم گروه‌هاي مختلفي از حشرات مي­باشند. و در همين گروه خانواده­هاي براكونيده (Braconidae) و ايكنئومونيده (Ichneumonidae)  پارازيتوئيد گروه‌هاي مختلف حشرات محسوب مي­شوند.

در خانواده براكونيده زير خانوادهايي به نام آفي­ديئينه (Aphidiinae) وجود دارند كه گاهي تحت عنوان خانواده آفي­ديئيده (Aphidiidae) از آن نام مي­برند كه همه گونه­هاي آن پارازيتوئيد شته­ها و شپشك‌ها هستند.

مهم‌ترين دشمنان طبيعي آفات گلخانه­اي شامل شته­هاي خانواده­هاي انسيرتيده (Encyrtidae)، آفلينيده(Aphelinidae) ، ائولوفيده (Eulophidae) و در مواردي پتروماليده (Pteromalidae) مي­باشند.