شپشک‌های نرم تن متعلق به خانواده(Coccidae) می‌باشند. تعدادی از مهم‌ترین گونه‌های این خانواده که در روی محصولات گلخانه‌ای و گیاهان زینتی ایجاد خسارت می کنند عبارتند از :

Pseudococcus citri
adonidum Pseudococcus
 Pseudococcus obscorus

مهم‌ترین دشمنان طبیعی این شپشک‌ها، کفشدوزک‌های خانواده (Coccinellidae) مخصوصاً گونه‌ای بنام (Cryptolaemus montrouzieri) است که این گونه درایران بصورت تجارتی تولید می‌شود و برای کنترل شپشک‌های نرم تن، بخصوص در شمال کشور کاربرد دارد. طول این کفشدوزک در حدود چهار تا پنج میلی ‌متر استو بدنی قهوه‌ای و سری نارنجی رنگ دارد. این حشرات بعد از پنج روز از آغاز جفت‌گیری، شروع به تخم‌گذاری می‌کنند. کفشدوزکهای ماده تخم خود را در داخل جوانه های گیاهان مخصوصا در داخل توده های تخم شپشک های آرد آلود قرار می دهند و در مدت عمر خود قادر هستند حدود ۵۰۰ تخم شپشک های آرد آلود را مورد تغذیه قرار بدهند. لارو و حشرات کامل کفشدوزکها از مراحل مختلف شپشک های آرد آلود تغذیه می کنند. اما حشرات کامل برای تغذیه ترجیحا از تخم و لاروهای سنین اولیه و لاروهایی که به رشد کامل رسیده اند و همچنین مراحل مختلف رشدی شپشک های آرد آلود تغذیه می کنند.
کفشدوزک‌های (Cryptolaemus montrouzieri) گونه‌ای پلی‌فاژ(Polyphage) هستند، علاوه بر شپشک‌های آردآلود از شپشک‌های نرم تن (Coccidae) نیز تغذیه می‌کنند.
در دمای ۲۱ درجه سانتی‌گراد هر لارو این حشرات حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ پوره سنی 3-2 شپشک‌های آردآلود را مورد تغذیه قرار می‌دهند تا به رشد کامل برسند.
درجه حرارت تاثیر فوق‌العاده زیادی بر سیکل زندگی و دوره رشدی این کفشدوزک‌ها دارد. به عنوان مثال در ۳۰ درجه سانتی‌گراد، مدت زمان لازم برای رشد کامل این حشرات حدود ۲۵ روز می‌باشد اما در 18 درجه سانتی‌گراد این مدت به ۷۲ روز افزایش می‌یابد.
حداکثر کارآیی این کفشدوزک‌ها در چه شرایطی می‌باشد؟ در دمای بالای ۳۲ درجه سانتی‌گراد و زیر ۱۶ درجه سانتی‌گراد این حشرات فاقد توانایی تولید مثل (غیرفعال) هستند. بهترین دما برای فعالیت این کفشدوزک‌ها ۲۸ درجه سانتی‌گراد می‌باشد.
گروه دیگر از دشمنان طبیعی شپشک‌های آردآلود زنبورهای پارازیتوئید، مخصوصاًً خانواده (Encyrtidae) می‌باشند.
گونه‌ای از این خانواده زنبورهایی با نام (Leptomastix dactylopii) هستند که طول بدن آن‌ها 2 میلی‌متر است و تخم‌شان را در داخل بدن پوره‌های سنین مختلف شپشک‌ها قرار می‌دهند. این زنبورها در واقع یک پارازیتوئید داخلی یا(Endoparasitoid) هستند. تخم این حشرات پس از قرار گرفتن در داخل بدن شپشک‌های آردآلود تفریغ می‌شوند و لارو آن‌ها محتویات بدن شپشک آردآلود را مورد تغذیه قرار می‌دهد و نهایتا ًً در داخل بدن شپشک تبدیل به شفیره می‌گردند. شفیره این حشرات پس از مدتی تبدیل به حشره کامل گشته و حشره کامل از طریق سوراخی که در پوسته شپشک آردآلود ایجاد می‌کند از آن خارج می‌گردد.
زنبور دیگری که برای کنترل بیولوژیک شپشک‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد، زنبوری بنام (Anagyrus pseudcocci) از خانواده (Leptomastix dactylopii) است. طول دوره‌ی زندگی این زنبور کوتاه است.
زنبورهای ماده این گونه به رنگ قهوه‌ای و شاخک آن‌ها سفید است. این زنبورها به طور انبوه تکثیر می‌شوند و در محیط‌های گلخانه‌ای رهاسازی می‌شوند و بخوبی می‌توانند آفات را تحت کنترل درآورند.
کنترل بیولوژیک آفات در گلخانه، نسبت به کنترل بیولوژیک آن‌ها در محیط‌های طبیعی کاملاًً قابل دسترسی می‌باشد. بنابراین استفاده از سموم در محیط‌های گلخانه‌ای و بر روی گیاهان زینتی لازم نیست، بلکه با استفاده از دشمنان طبیعی در محیط‌های گلخانه‌ای مبارزه با آفات انجام می‌گیرد.

پرورش دشمنان طبیعی حشرات شامل مراحل مختلفی است:

انتخاب دشمن طبیعی؛ دشمنان طبیعی از نظر توانایی کنترل با هم متفاوتند که این تفاوت به دلیل اختلاف در خصوصیات زیستی آن‌ها است. از جمله این خصوصیات می‌توان به قدرت باروری، قدرت جستجو و فاکتورهای دیگر نیز اشاره کرد.
1) کیفیت دشمنان طبیعی؛ دشمنان طبیعی مورد استفاده برای تکثیر و رهاسازی باید عاری از بیماری و هیپرپارازیتوئیدها باشند. دشمن طبیعی انتخاب شده برای تکثیر باید دارای کیفیت مناسب باشد. جمعیت موسس انتخاب شده، برای برنامه تکثیر باید یک جمعیت سالم و قوی باشد هم‌چنین حفظ کیفیت دشمنان طبیعی در طی سالیان متمادی نیز از اهمیت فوق‌العاده زیادی برخوردار است. زیرا ورود دشمنان طبیعی به محیط بسته در واقع جمعیت آن‌ها را از یک جمعیت باز به یک جمعیت بسته تبدیل می‌کند که با گذشت چند سال احتمال کاهش تنوع ژنتیکی و هم چنین زوال ژنتیکی وجود دارد. به همین دلیل القا ژن به داخل جمعیت بصورت مرتب ضروری می‌نماید.
چگونگی القا ژن: معمولاً در برنامه‌های تکثیر بطور مرتب از جمعیت‌های وحشی گونه، به جمعیت‌های پرورشی اضافه می‌شود تا از کاهش تنوع ژنتیکی جلوگیری شود.
2) هزینه پرورش دشمنان طبیعی؛ برای موفقیت و توسعه کنترل بیولوژیک باید دشمنان طبیعی پرورش داده شده قدرت رقابت اقتصادی با سایر روش‌های کنترل آفات بویژه مبارزه شیمیایی را داشته باشند.
تعدادی از دشمنان طبیعی براحتی بر روی میزبان طبیعی خود پرورش داده می‌شوند. برای مثال کنه فیتوزیولوس پرسیمیلس (Phytoseiulus persimilis) براحتی بر روی تترا نیکوسلتیکه و گیاه لوبیا پرورش داده می‌شود. نمونه دیگر انکارسیا فورموزا (Encarsia formosa) است که بر روی (Trialearodes vaporariorum) به سادگی تکثیر می‌یابد.
ولی در مورد بعضی از دشمنان طبیعی سیستم‌های طبیعی خیلی پر هزینه هستند. در سال‌های اخیر توجه زیادی به پرورش دشمنان طبیعی آفات گلخانه‌ای بر روی میزبان‌های مصنوعی انجام گرفته است. البته زمانی خواهد رسید که مبارزه بیولوژیک با مبارزه شیمیایی رقابت کند. کنترل بیولوژیک سه نوع مختلف دارد. در کنترل بیولوژیک کلاسیک یک دشمن طبیعی را در منطقه‌ای رهاسازی می‌کنند که برای همیشه مستقر می‌شود و جمعیت آفت را تحت کنترل در می‌آورد .در این مورد هزینه خیلی ناچیز است اما سود بالایی دارد. به این صورت که هزینه روش‌های کنترل بیولوژیک حدود یک پنجاهم مبارزه شیمیایی درمی‌آید.
3) ذخیره سازی و حمل و نقل دشمنان طبیعی؛ دشمنان طبیعی فقط در چند ماه از سال خریدار دارند. در حالیکه در طول سال باید جریان تولید دشمنان طبیعی حفظ شود. زمانی که تقاضا برای دشمن طبیعی وجود ندارد باید دشمن طبیعی را ذخیره نمود.
در مورد بعضی از دشمنان طبیعی بررسی‌هایی تاکنون انجام شده. مثلاً در مورد پشه آفیدولتوس آفیدومیزا (Aphidoletes aphidomyza) ثابت شده است که در دمای حدود یک درجه سانتی‌گراد تا مدت دو ماه حفظ می‌شود. هم‌چنین بال توری معمولی کریزوپرلا کارنئا (Chrysoperla carnea)، که برای کنترل بیولوژیک شته‌ها مورد استفاده قرار می گیرد، را می‌توان حدود 31 هفته ذخیره سازی کرد.

4) روش‌های کاربرد دشمنان طبیعی؛ زمان و نحوه‌ی رهاسازی دشمنان طبیعی در کارآیی و موفقیت آن‌ها بسیار موثر است.
روش‌های کاربرد در مورد گونه‌های مختلف دشمنان طبیعی بسیار متفاوت است. بعنوان مثال زنبور انکار سیافورموزا را بر روی کارت‌هایی می‌چسبانند. بر روی هر کارت تعداد زیادی از شفیره‌های آفت وجود دارد که پارازتیه است و داخل گلخانه‌ها به نهال‌ها و گیاهان زینتی آویزان می‌کنند. زنبورهای پارازیتوئید که خارج می‌شوند شروع به پارازتیه کردن میزبان خودشان می‌کنند. در صورتیکه بعضی از دشمنان طبیعی بوسیله هواپیما رهاسازی می‌شوند.
5) ارزیابی فرآورده بیولوژیک یا دشمنان طبیعی؛ برای اطمینان از کاهش جمعیت آفت به پایین‌تر از سطح زیان اقتصادی ارزیابی دشمنان طبیعی ضروری است. این ارزیابی می‌تواند از طریق مقایسه میزان پارازیتیسم در شرایطی که دشمن طبیعی را رهاسازی کردیم، با شرایطی که دشمن طبیعی وجود ندارد، انجام شود. از طریق مقایسه میزان پارازیتیسم می‌توان میزان کارآیی دشمن طبیعی را سنجید. هم‌چنین از طریق شمارش تعداد آفات در یک واحد سطح معین، در محلی که دشمن طبیعی استفاده شده و در محلی که دشمن طبیعی وجود ندارد نیز این کار میسر می‌شود.
بی‌خطر بودن دشمنان طبیعی، دشمنان طبیعی رهاسازی شده باید سایر موجودات مفید را مورد حمله قرار ندهند

مگس‌های مینوز

مگس‌های مینوز از جمله آفات مهم محصولات گلخانه‌ای و گیاهای زینتی هستند. مگس‌ها متعلق به خانواده آگرومایزید (Agromyzidae) هستند.

تعدادی از مهم‌ترین گونه‌های (Agromyzidae) عبارتند از :

1)Liriomyza trifolii
2)Liriomyza sativae
3)Liriomyza bryoniae

در ایران این گونه‌ها جزء آفات مهم محصولات گلخانه‌ای و گیاهان زینتی هستند. این مگس‌ به طول حدود 2 تا 3 میلی متر به رنگ سیاه و دارای لکه‌های زرد رنگ در روی بدن‌شان هستند. حشرات کامل با فرو کردن تخم‌ریز خود به داخل بافت گیاه از ترشحات گیاهی تغذیه می کنند. محل فرو کردن تخم‌ریز عموماً بصورت لکه‌های زرد رنگی در سطح برگ گیاهان دیده می‌شود.
بعد از قرار گرفتن تخم در بافت گیاهی، لارو خارج شده از بافت ایجاد گالری‌ها یا تونل‌هایی مارپیچ در سطح برگ گیاهان می‌کند. ضخامت این گالری‌ها با افزایش اندازه لارو افزایش پیدا می‌کند.
از مهم‌ترین دشمنان طبیعی این آفات، زنبورهای پارازیتوئید هستند که بصورت پارازیتوئید داخلی یا ایندوپارازیتوئید و پارازیتوئید خارجی یا اِگزوپارازیتوئید از لاروهای این آفات تغذیه می‌کنند.
از مهم‌ترین پارازیتوئیدها می‌توان به گونه‌هایی مثل اپیوس پالیدوسOpius pallidus) ) و داکنوزا سیبریکا (Dacnusa sibrica) که پارازیتوئید داخلی هستند و گونه دیگری بنام دیگلیفوس ایسئا (Diglyphus isaea) که پارازیتوئید خارجی است اشاره کرد.
پارازیتوئیدهای داخلی تخم‌شان را در داخل بدن لارو میزبان قرار می‌دهند و حشرات کامل از داخل شفیره میزبان خارج می شوند. بدین صورت که مراحل رشد و نمو لارو پارازیتوئید در داخل بدن لارو میزبان طی می‌شود و وقتی که آفت به مرحله شفیرگی رسید میزبان را می‌کشد و از داخل شفیره میزبان خارج می‌شود.
پارازیتوئیدهای خارجی تخم‌شان را در مجاورت لارو میزبان در داخل بافت گیاه قرار می‌دهند. ولی قبل از تخم‌گذاری تخم‌ریزشان را به داخل بدن لارو میزبان فرو می‌کنند و باعث فلج شدن او می‌شوند، سپس تخم‌شان را در کنار بدن لارو میزبان در داخل بافت گیاه قرار می‌دهند. بعد از مدت حدود 2 روز لارو خارج می‌شود و چون لارو میزبان فلج است، نمی‌تواند از محل تخم میزبان دور شود و لارو پارازیتوئید بعد از خروج از تخم شروع به تغذیه از لارو آفت می‌کند.
زنبورهای واکتورایسبریکا وOpius pallidus) ) از خانواده براکونیده پارازیتوئید خارجی هستند. این زنبورها تخم‌هایشان را در داخل بدن لارو میزبان که در داخل بافت گیاهی است قرار می‌دهند.

با توجه با اینکه این لاروها در داخل برگ هستند زنبورها چطور آن‌ها را پیدا می کنند؟
زنبورهای پارازیتوئید بوسیله‌ی اندام‌های حسی (شاخک‌ها و تخم‌ریز) میزبان را پیدا می‌کنند. تعدادی از طریق تخم‌ریز، و تعدادی از پارازیتوئیدها از طریق شاخک میزبان را پیدا می‌کنند. این زنبورها از طریق شاخک که همانند رادار عمل می‌کند در سطح برگ گیاهان جستجو می‌کنند و بافتی را که دارای لارو است را مشخص کرده و سپس لارو میزبان‌شان را پارازیته می‌کنند.

طول عمر حشرات کامل حدود دو هفته است و حدود 90 تخم را در طی این مدت در داخل بدن لاروهای میزبان قرار می‌دهند.
نبور دیگری که بعنوان دشمن طبیعی مهم این گروه از آفات مطرح است دیگلیفوس ایسئا (Diglyphus isaea) است که یک پارازیتوئید خارجی می‌باشد که تخم خودش را در مجاورت لارو میزبان قرار می‌دهد. بعد از حدود دو روز تخم تفریغ می‌شود و در مدت حدود 6 روز مراحل لاروی این زنبور کامل می‌شود و دوره شفیرگی آن حدود 9 روز طول می‌کشد، سپس برگ گیاه را سوراخ کرده و از آن خارج می‌شود.

بطور کلی در سال‌های اخیر توجه زیادی به کنترل بیولوژیک مگس‌های مینوز خانواده‌های آگرومایزیده Agromyzidae)) شده است. مخصوصاً در کشورهای اروپایی که آفات محصولات گلخانه‌ای را با فرآورده‌های بیولوژیک کنترل می‌کنند. این آفات را در سال‌های اخیر بوسیله دشمنان طبیعی تحت کنترل در آورده‌اند. البته تولید دشمنان طبیعی این گروه از آفات نسبتاً مشکل است و هزینه بیشتری در مقایسه با تولید دشمنان طبیعی، آفاتی مثل کنه دو نقطه‌ای و سفید بالک‌ها دارد.

 پروانه‌ها

گروه دیگری از آفاتی که گاهی بعنوان آفات مهم در گلخانه‌ها و بر روی محصولات زینتی جلوه‌گر می‌شوند پروانه‌ها هستند. مخصوصاً تعدادی از گونه‌های پروانه‌های خانواده نوکتوئیده (Noctuidae). از گونه‌های مهم این خانواده می‌توان به گونه‌هایی مثل مامسترا براسیکه (Mamestra braccicae)، اوتوگرافا گاما (Autographa gamma)، نوکتوا پرونوبا (Noctua pronuba) و گونه‌های دیگری مثل اسپودوپترا لیترالیس Spodoptera lituralis)) و هلییونتیس آرمیژرا (Helionthis armigera) اشاره کرد. این پروانه‌ها مثل بسیاری دیگر از پروانه‌ها، تخم‌شان را روی برگ گیاهان قرار می‌دهند، و بعد از اینکه لارو خارج می‌شود بوسیله قطعات دهانی سائیده شروع به تغذیه از برگ و سایر قسمت‌های گیاه می‌کنند. بعد از تکمیل دوره لاروی در داخل خاک تبدیل به شفیره می‌شوند.
برای کنترل بیولوژیک پروانه‌ها عموماً از باکتری‌ها استفاده می‌شود. در این بین باکتری باسیلوس تورنژنسیس (Bacillus thuringiensis) مهم‌ترین نقش را در کنترل بیولوژیک پروانه‌ها دارد.
فرآورده‌های مختلفی از این باکتری تولید شده که هر یک بر روی گروه‌های مختلفی از حشرات مؤثر واقع شده‌اند. حشرات و از جمله لارو پروانه‌ها وقتی که توکسین‌های این باکتری را مورد تغذیه قرار می‌دهند قطعات دهانی و نیز دستگاه گوارش آن‌ها را فلج می‌کنند و باکتری در مدت حدود 48 ساعت میزبانش (پروانه‌) را از بین می‌برد.
هم‌چنین گروه‌های دیگری از این باکتری وجود دارند که برای کنترل گروه‌های دیگری از حشرات مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تولید این باکتری‌ها به چه صورت انجام می‌شود؟
باکتری‌ها عموماً براحتی در محیط‌های کشت تخمیری پرورش داده می‌شوند و در جمعیت‌های انبوه برای کنترل آفات مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند.
اگر خود باکتری برای کنترل بیولوژیک مورد استفاده قرار گیرد بعنوان یک خطر بالقوه محسوب می‌شود زیرا می‌تواند انواع حشرات اعم از حشرات مضر یا مفید را از بین ببرد.

سفید بالکها متعلق به خانواده آلیرودیده (Aleyrodidae) میباشند که حداقل سه گونه از آن‌ها در کشور ما از اهمیت فوقالعاده زیادی برخوردارند و عبارتند از:

شته ها متعلق به خانواده آفیدیده (Aphididae) هستند و تعدادی از آن‌ها از مهم‌ترین آفات محصولات گلخانه‌ای محسوب میشوند. مهم‌ترین دشمنان طبیعی شتهها زنبورهای پارازیتوئید خانواده آفی دیئیده(Aphidiidae) هستند که در برخی از منابع بعنوان زیر خانوادهها آفیدئینه (Aphidiinae) از خانواده براکونیده (Braconidae) ذکر میشود. در این خانوادهها تعدادی از گونهها از جنسهای مختلف مانند زنبورهای جنس پروان(Proan) ، لایزیفلبوس(Lysiphlebus) ، افدروس (Ephedrus) و تری‌اکسیس (Trioxys) وجود دارند که صرفاً پارازیتوئید گونههای مختلف شتهها هستند.

راسته بال ‌غشائيان يكي از سودمندترين گروه‌هاي حشرات است. اين راسته در برگيرنده تعدادي از گونه­هاي پارازيتوئيد و شكارگر حشرات است كه نقش ارزنده­اي در ايجاد تعادل جمعيت گونه­هاي مختلف دارد. هم‌چنين از مهم‌ترين گرده افشان­هاي گياهان بوده و تعداد كمي هم گياهخوار مي‌باشند. اين راسته از نظر بيولوژيك و زيست شناسي بسيار متنوع بوده و تعدادي از آن‌ها بصورت انفرادي زندگي مي­كنند و تعداد ديگري هم داراي زندگي اجتماعي در سطوح مختلف هستند. عالي­ترين سطح زندگي در برخي از گونه­هاي اين راسته مثل زنبورهاي خانواده آپيده (Apidae) و زنبور عسل معمولي ديده مي­شود.

گونه­هاي بالدار زنبورها چهار بال دارند كه غشايي بوده و بال‌هاي عقب كوچك‌تر از بال‌هاي جلويي است و بوسيله قلاب­هاي بسيار ريزي به نام هامولي (Hamuli) به بال‌هاي جلو متصل مي­شوند و سبب هماهنگ شدن بال‌هاي جلو و عقب به هنگام پرواز مي­شوند.

زنبورها داراي دگرديسي كامل هستند و شفيره آن‌ها از نوع اكسريت (Exarate) يا آزاد است. در اين نوع شفيره شاخك، پاها و بال­ها آزاد است و بنابراين شبيه به يك حشره كامل موميايي شده بنظر مي‌رسد. لاروها در تعدادي از زنبورها از نوع اروسي‌فرم (Eruciform)  و در اكثر آن‌ها از نوع ورمي­فرم (Vermiform)  هستند. لارو اروسي‌فرم زنبورها كه مربوط به زير راسته سيمفيتا(Symphyta)  است از طريق بيش از پنج جفت پاي كاذب شكمي يا پرولگ (Proleg)  از لارو پروانه­ها تشخيص داده مي‌شود.

زنبورها به دو دسته تقسيم مي­شوند كه عبارتند از :

1. سيمفيتا (Symphyta)

2. آپوكريتا (Apocrita)

سيمفيتا (Symphyta)

در زير راسته سيمفتيا پاي عقبي زنبورها در قاعده حداقل سه سلول بسته دارد بعلاوه يك شكم عريض كه به قفسه سينه متصل مي­شود. اكثر گونه­هاي اين زير راسته گياهخوار هستند. در حاليكه در زير راسته آپوكريتا شكم باريك شده و از طريق يك ساقه به قفسه سينه متصل مي­شود و در بال عقبي­، بيش از دو سلول بسته وجود دارد. در ضمن اغلب شكارگر يا پارازيتوئيد هستند و كمي هم گياهخوار مي‌باشند. اكثر گونه­هاي زير راسته سيمفتيا خانواده­هاي متعددي در ايران دارند كه در ذيل به آن‌ها اشاره مي­شود:

1. آرژيده (Argidae)

2. پامفيليده (Pamphilidae)

3. سفيده (Cephidae)

4. تنتتردينيده (Tenthredinidae)

5. زايليده (Xyelidae)

6. اوروسيده (Orussidae)

بجز گونه­هاي خانواده اوروسيده كه پارازتيوئيد سوسك­هاي چوب‌خوار خانواده­هاي سرامبيسيده (Cerambicidae) و بپرستيده(Buprestidae)  هستند، بقيه خانواده­هاي اين زير راسته گياهخوار هستند. مثلاً در خانواده آرژيده گونه­اي به نام آرژ رزه (Arge rosae) از گل رز تغذيه مي­كند كه در شمال ايران انتشار دارد.

در خانواده سفيده گونه­هايي مانند سفوس ­سينكتوس(Cephus Cinctuse)  و سفوس­ پيگمئوس (Cephus Pygmaeus)  از غلات تغذيه مي­كنند.

در خانواده تنتردينيده(Tenthredinidae)  گونه­هاي كاليروآلي­ماسينا(Caliroa limacina)  و هاپلوكامپابويس (Haplocampa brevis) در روي درختان ميوه به عنوان آفت مطرح هستند. و از خانواده سريسيده در شمال ايران گونه­اي به نام سيركس­سا (Sirex sah)  بر روي صنوبر و نارون خسارت ايجاد مي­كند. پس در زير راسته سيمفتيا بجز تعداد معدودي از خانواده اوروسيده و بقيه خانواده­ها عموماً گياهخوار هستند.

آپوكريتا (Apocrita)

زنبورهاي خانواده آپوكريتا به دو دسته تقسيم مي‌شوند:

1. آكولئاتا(Aculeata) ؛ در اين گروه تخم‌ريز به نيش تبديل شده است. نيش يك مكانيزم دفاعي است كه براي تزريق سم به بدن طعمه بكار مي‌رود.

2. پارازتيكا(Parasitica) ؛ در اين گروه تقريباً اكثريت گونه­ها تخم‌ريز هستند و در واقع وظيفه تخم ريزي را بر عهده دارند.

از گروه آكولئا تا زنبورهاي خانواده  وسپيده (Vespidae)  داراي زندگي اجتماعي هستند. گونه وپا اورينتاليس(Vepa Orientalis)  در اين خانواده، يك زنبور قهوه­اي رنگ بزرگ است. خانواده­هاي وسپيده و همچنين اسفيسيده (Sphecidae) كه دربرگيرنده گونه­هاي انفرادي هستند تقريباً همگي شكارگرند و براي پرورش نوزادشان لارو انواع حشرات مخصوصاً لارو پروانه­ها را شكار مي­كنند.

همچنين خانواده­هاي تيفيئيده (Tiphiidae) و اسكولوئيده(Scoliidae)  پارازيت لارو كرم­هاي سفيد ريشه، در داخل خاك هستند.

زنبورها چگونه پارازيت كرم­هاي سفيد ريشه‌اي كه در خاك فعاليت مي­كنند، هستند؟

حشرات كامل زنبورها در خاك نرم نفوذ مي­كنند و بدنبال لارو كرم‌هاي سفيد ريشه مي­گردند. پس از نيش زدن، آن‌ها را فلج كرده و بر روي لارو كرم سفيد ريشه تخم‌ مي­گذارند. بعد از خارج شدن لارو زنبور از داخل تخم، از بدن لارو كرم سفيد ريشه تغذيه مي‌كند.

زنبور پمپيليده (Pompilidae)  از گروه آكولئاتا شكارگر بوده و با به نوعي پارازيتوئيد عنكبوت­ها مي‌باشد.

زنبورهاي بالا خانواده آپوايدا‌(Apoidea)  از مهم‌ترين گرده ­افشان­هاي اختصاصي گياهان هستند. كه در اين خانواده، بالا خانواده‌هاي متعددي از جمله خانواده مگاكليده(Megachilidae) ، آنتوفوريده (Anthophoridae) ، آندرنيده (Andernidae)، هاليكتيده (Halictidae)  و آپيده (Apidae) در ايران وجود دارند. از مهم‌ترين گرده افشان­هاي گياهان هستند و سودي كه از اين حشرات به انسان مي­رسد غير قابل محاسبه است.

زنبورهاي گروه پارازتيكا خانواده­هاي تريكوگراماتيده (Trichogrammatidae)، سيلونيده (Scelionidae) و مي­ماريده (Mymaridae) پارازيتوئيد تخم گروه‌هاي مختلفي از حشرات مي­باشند. و در همين گروه خانواده­هاي براكونيده (Braconidae) و ايكنئومونيده (Ichneumonidae)  پارازيتوئيد گروه‌هاي مختلف حشرات محسوب مي­شوند.

در خانواده براكونيده زير خانوادهايي به نام آفي­ديئينه (Aphidiinae) وجود دارند كه گاهي تحت عنوان خانواده آفي­ديئيده (Aphidiidae) از آن نام مي­برند كه همه گونه­هاي آن پارازيتوئيد شته­ها و شپشك‌ها هستند.

مهم‌ترين دشمنان طبيعي آفات گلخانه­اي شامل شته­هاي خانواده­هاي انسيرتيده (Encyrtidae)، آفلينيده(Aphelinidae) ، ائولوفيده (Eulophidae) و در مواردي پتروماليده (Pteromalidae) مي­باشند.

نام ( Coleo) به معناي غلاف يا (Sheath) است به اين معنا كه بال جلو در اين حشرات تبديل به ساختماني غلاف مانند شده است که وظيفه حف ا ظت از بدن را انجام مي ‌ دهد و نقشي در پرواز ندارد که به آن اليترون يا اليترا گفته مي شود. در اين راسته (سخت بالپوشان) حدود سيصد هزار گونه تا بحال شناخته شده ‌اند.

اين حشرات در محيط ‌ ها ي مختلف زندگي مي‌كنند و از انواع مواد غذايي، درختان ميوه، درختان جنگلي و گياهان ز ینتي تغذيه مي کنند.

در اين راسته گروهي گياهخوار نيز وجود دارند که تمام قسمت ‌ هاي گياه را مو ر د هجوم قرار مي ‌ دهند و بعضي ديگر نيز برگ ‌ خوار هستند. بعضي از آن ‌ ها از چوب و گروهي از حبوبات و خشکبار تغذيه مي کنند. تعدا د ي از آن ‌ ها شکارگر مي ‌ باشند و از انواع حشرات مضر تغذيه مي ‌ کنند، دسته ‌ اي ديگر از اين حشرات نيز آبزي هستند.

در کل راسته ( Coleoptera) به دو زير راسته ( Adephaga) و ( Polyphaga) تقسيم مي ‌ شو ند.

زير راسته ( Adephaga) و ( Polyphaga) از طريق ويژگي ‌ هاي اولين حلقه شکم قابل تفکيک هستند . در زير راسته ( Adephaga) ، پيش‌ران ( Coxa) پيشروي کرده است و ضلع عقبي اولين حلقه شکم را به دو قسمت تقسيم مي ‌ کند، در حاليکه در زير راسته ( Polyphaga) اولين حلقه شکم کامل است.

( Adephaga)

در زير راسته ( Adephaga) تعدا د ي از گونه ‌ ها آبزي هستند مانند خانواده ( Gyrinidae) ، ( Haliplidae) ، و خانواده ( Dytiscidae) که لاروها و حشرات کامل آن ‌ ها در محيط آب از ساير حشرات، بندپايان و حتي در مواردي گونه ‌ هايي از خانواده ( Dytiscidae) از ماهي ‌ هاي کوچک و قورباغه ‌ ها تغذيه مي ‌ کنند.

در زير راسته ( Adephaga) تعدا د ي از گونه ‌ ها شکا ر گرند مانند خانواده ( Carabidae) که به آن ‌ ها (Ground beetle) نيز گفته مي ‌ شود.

اين حشرات در شب فعاليت مي ‌ کنند و از شته ‌ ها، گياهان علوفه اي و فلات تغذيه مي ‌ کنند.گونه ديگر اين حشرات، خانواده ( Staphylinidae ) مي ‌ باشند، که شامل گو ن ه ‌ هاي شکارگر نيز هستند. در مو ا ردي ديده شده که اين حشرات به انسان نيز خسارت وارد مي کنند.

( Polyphaga)

زير راسته ( Polyphaga) از نظر تعداد گونه ، فراواني بيشتري دارند و تعداد زيادي از گونه ‌ هاي اين زير راسته گياهخوار مي ‌ باشند و از قسمت ‌ هاي مختلف گياه از جمله برگ، گل، ساقه و حتي ريشه تغذيه مي ‌ کنند.

در ادامه به خانواده ‌ هاي اين زير راسته اشاره مي ‌ کنيم:

خانواده ( Hydrophilidae) ، که حشراتي آبزي، و متعلق به زير راسته ( Polyphag) هست. در محيط آب اين حشرات شکارگر ، از ساير موجودات محيط ‌ هاي آبي تغذيه مي ‌ کنند.

خانواده ( Scarabaeidae ) گونه ‌ هايي از اين حشرات از آفات بسيار مهم گياهان به شمار مي ‌ روند. در بسيار ي از گونه ‌ هاي اين حشرات ، مرحله لاروي در داخل خاک سپري مي ‌شو د. لارو ها ي اين خانواده به مدت يکسال و گاهي بيش از يکسال را در داخل خاک و از ريشه گياهان مختلف، مخصوصا ً گياهان دائمي تغذيه مي ‌ کنند.

خانواده ديگر اين راسته، خانواده ( Buprestidae) مي ‌ باشد. اين گونه از سوسک ‌ ها در قسمت ‌ هاي انتهاي بدن خود بالي بريده شده دارند با بدني فوق العاده سخت و محکم. بيشتر گونه ‌ هاي اين حشره چ و ب ‌ خوار مي ‌ باشن د و لارو خود را در براي تغذيه از چوب درختان، در داخل تنه درختان قرار مي ‌ دهند.

تعدادي از گونه هاي اين حشرات مانند( Capnodis cariosa) و ( Capnodis tenebrionis) از آفات مهم درختان ميوه به شمار مي ‌ آيند.

تعداد زيادي از سخت بالپوشان شکارگر هستند و از مهم ‌ ترين شکارچيان اي ن خانواده ( Coccinellidae) يا کفش ‌ دوزک ‌ ها مي ‌ باشند. اين حشرات اکثرا از شته ‌ ها تغذيه کرده و براي گياهان جزء حشرات مهم و مفيد به شمار مي روند.

کفشدوزک ‌ ها

در اينجا به نمونه‌هايي از کفش ‌ دوزک ‌ ها ي شکارچي آفت اشاره مي‌شود:

در اي را ن حدود پنجاه گونه از کفش ‌ دوزک ‌ ها شناسايي شده ‌ اند مانند کفش دوزک هفت نقطه ‌ اي با نام لاتين ( Coccinella septempunctata) و نمونه ديگر به نام ( Adonia variegata) ، گونه ‌ هاي مختلف جنس ( Sthetorus) که از كن ه ‌ هاي گياهي تغذيه مي ‌ کنند و تعداد ديگر از گونه ‌ ها مثل( Exochomus nigromaculutus) و .... اين ‌ها در طبيعت از انواع حشرات به ويژه شته ‌ ها تغذيه مي ‌ کنند.

خانواده ‌ ي مهمي که جز ء آفات بشمار مي رود ( Chrysomelidae) نام دارد. اين خانواده اغلب از برگ گياهان مختلف تغذيه مي ‌ کنند و بعضي از گونه ‌ هاي آن در اي را ن از جمله آفات خيلي مهم در روي سيب زميني هستند مانند گونه ( Leptinotarsa decemlineata) .

گروه ديگري از سخت ‌ بالپوشان بر روي حبوبات و خشکبار فعاليت مي ‌ کنند مانند خانواده ( Bruchidae) ، ( Curculionidae) و ... که از آفات مهم خشکبار به شمار مي ‌ آيند و سالانه حدود تا درصد از محصولات کشاورزي در محيط ‌ هاي انبار را از بين مي ‌ برند.

همانطور که گفته شد، سخت بالپوشان راسته ‌ اي بسيار بزرگ مي باشد که حدود هزار از آن ‌ ها شناسايي شده است و بسياري از آن ها جز ء آفات مهم گياهان زراعي بشمار مي ‌ روند. و تعدادي در شرايط بخصوص از آفات گياهان زينتي هستند.

در اين ميان خانواده ( Curculionidae) رتبه اول را در آفات دارد، البته در اين خانواده سوسک ‌ هايي مانند خانواده ( Scarabaeidae) گاهي در روي گياهان ز ينتي وجود دارند يا حشرات کامل آن‌ها از گرده ‌‌ي گياهان تغذيه کنند، اما لاروهاي آنها در داخل خاک بوده و از ريشه گياهان ز ينتي و اکثر آن ها از ريشه گياهان دائمي تغذيه مي ‌ کنند.

Thysanopteraدر برگيرنده ي حشرات بسيار کوچکي با طول بدن تا 1 تا 3  ميلي متر مي باشد. اين حشرات از شيره ي گياهي روي برگ ها با تراکم هاي زياد تغذيه مي ‌ کنند و بدين وسيله به گياهان خسارت وارد مي ‌ کنند. همچنين در روي گل هاي زينتي مخصوصاً روي خود گل ها با جمعيت بالا و در لابه‌لاي گلبرگ ها از شيره گياهي تغذيه مي کنند. تغذيه تريپس‌ها از گل ها باعث ايجاد لکه ‌ هاي زرد رنگ در روي گل ها و برگ هاي گياهان مي شود و اگر تغذيه با تراکم بالا باشد باعث خشک شدن برگ گياهان نيز مي‌ گردد.

قطعات دهانی از نوع زننده مکنده بوده و ساختار خاصی دارد.تفاوت بين قطعات دهاني تريپس ‌ ها با شته ها قطعات دهاني در تريپس ‌ ها، تقريباً يک ساختمان نامتقارن و مخروطي شکل دار د. در قسمت پشتي آن لب بالا، قسمت جانبي را آرواره هاي پائيني يا (Maxillae) و قسمت زيرين را لب پائين تشکيل مي دهد و داراي سه استیله مي‌باشد ، بر خلاف قطعات دهاني شته ها که داراي چهار استیله مي باشند. تريپس ها داراي قطعات دهاني سه استیله هستند. يکي از آن ها مربوط به آرواره بالا و دو تاي ديگري مربوط به آرواره ي پائين ميباشد در واقع در تريپس ها يكي از آرواره هاي بالا(طرف راست) از بين رفته است . ساختار کلی دهان طوری دهان است که تشکیل مخروطی را می دهد که به مخروط دهانی (buccal cone) مشهور است. به دلیل کوتاه بودن استیله ها این حشرات از شیره سلول های سطحی تازه و لطیف تغذیه می کنند. در تغذیه از شیره سلول ها ، حلق به عنوان پمپ عمل کرده و باعث مکش شیره گیاهه از سلول ها می شود.

تريپس ها به دو زير راسته تقسيم مي شوند که عبارتند از:

Tubulifera و  Terebrantia  

حشرات زير راسته (Terebrantia) داراي شکم با انتهاي مخروطي و تخمريز هستند، لذا اين حشرات تخم خود را در داخل بافت گياهان قرار مي ‌ دهند. اما در زير راسته ( Tubuifera) حلقه هاي انتهايي شکم اين حشرات باريک شده و ساختمان لوله اي شکل پيدا کرده است. اين حشرات تخم خود را در شکاف هاي مختلف، در محل ‌هاي مختلف يا زير پوسته درختان قرار مي ‌ دهند.

در زير راسته ( Terebrantia) ، خانواده ‌ هاي ( Aeolothripidae) و ( Thripidae) از اهميت ويژه اي برخوردارند. تعدادي از گونه ‌ هاي اين دو خانواده، در روي گياهان زينتي ايجاد خسارت مي کنند. مخصوصاً خانواده ( Thripidae) در صدمه زدن به گياهان از اهميت زيادي برخوردارند.

يکي ديگر از گونه هاي تريپس ها به نام ( Thrips tabaci) در تمام جهان انتشار يافته اند كه در گلخانه ها و بر روي گياهان زينتي مشاهده مي ‌شوند. اين حشرات در تراکم هاي بالا و بر روي گياهان زينتي فعاليت مي کنند و خسارات سنگيني به محصولات گلخانه اي و گياهان زينتي وارد مي ‌ کنند.

در زير راسته ( Tubulifera) خانواده ( Phlaecthripidae) داراي اهميت بيشتري مي باشد و در کشور ما نيز نمونه هايي از آن گزارش شده است.

تریپس ها یا گیاهخوارند (خانواده Thripidae و Phlaelothripidae ) یا شکارگر(مثل خانواده Aeolothripidae که از سایر تریپس ها و شته ها و کنه های گیاهی تغذیه می کنند.

دگرديسي در تريپس ها همانند شپشک هاي نوع نر مي باشد. در واقع دگرديسي بينابيني دارند، بخشي از رشد بال ها در طي سنين اول تا دوم پورگي در داخل بدن و بخشي از رشد بال ‌ ها در خارج بدن اتفاق مي افتد. تريپس‌ها غالباً مرحله شفيرگي را در سطح خاک، يا داخل خاک طي مي کنند، بنابراين مبارزه با آن ‌ ها بسيار مشکل است. زيرا با مبارزه شيميايي يا بيولوژيکي بر آن بخش از حشرات که در داخل خاک قرار دارند تاثيري ندارد.

پايان نامه(كارشناسي ارشد)--دانشگاه صنعتي اصفهان.دانشكده كشاورزي، 1385.

صاحب زاده، نجمه

حشرات گرده افشان و به خصوص زنبور عسل, از حشرات مفيدي هستند که در معرض آسيب ناشي از اثر حشره کش ها قرار دارند. يکي از بهترين روش هاي حفاظتي حشرات گرده افشان در برابر آسيب سموم استفاده از ترکيبات دور کننده مي باشد. به منظور ارزيابي اثر برخي ترکيبات دورکننده شيميايي براي کاهش آسيب سموم روي حشرات گرده افشان, چهار مرحله آزمايش در مزرعه تحقيقاتي دانشکده کشاورزي, دانشگاه صنعتي اصفهان انجام شد. درمرحلة اول اقدام به غربال گري 10 ترکيب شيميايي شامل استوفنون, متيل اتيل کتون, متيل ايزوبوتيل کتون, سيکلوهگزانون, استيل استون, متيل ساليسيلات, پروپيونيک آنيدريد, مالئيک آنيدريد, 2- اتيل هگزيل آمين و دي بوتيل آمين و انتخاب بهترين ترکيبات دورکننده بصورت طرح فاکتوريل در قالب بلوک هاي کامل تصادفي گرديد. در مرحلة دوم و سوم, اثر سه ترکيب 2- اتيل هگزيل آمين, دي بوتيل آمين و متيل ساليسيلات که در آزمايش غربال گري بالاترين درصد دورکنندگي را داشتند, در دو فصل بهار و تابستان به ترتيب در مزارع کلزا و يونجه همراه با ارزيابي اثر ترکيبات شيميايي پايدارکننده شامل بنزيل بنزووات, دي بوتيل فتالات و بنزيل الکل براي افزايش دوام اثر ترکيبات وارزيابي اثر دماي محيط در دو ساعت نمونه برداري 11 و 14 به صورت طرح فاکتوريل اسپليت در قالب بلوک هاي کامل تصادفي بررسي گرديد. در مرحلة چهارم, با تصحيح فرمول محاسبة درصد دورکنندگي کاسنا و همکاران (1997), غلظت مؤثر تيمارهاي دورکننده مشخص شد. نتايج مرحلة اول نشان داد که سه ترکيب 2- اتيل هگزيل آمين, دي بوتيل آمين و متيل ساليسيلات داراي بالاترين درصد دور کنندگي نسبت به ساير ترکيبات بودند و براي آزمايشات مزارع کلزا و يونجه انتخاب شدند. در اين مراحل سه ترکيب پايدار کننده به ترکيبات دورکننده اضافه و با نمونه برداري از کرت هاي محلول پاشي شده توسط تيمارهاي اختلاطي وحالت عدم استفاده از ترکيبات پايدارکننده, مشخص شد که براي کل حشرات کلزا, بهترين ترکيب دورکننده 2- اتيل هگزيل آمين است که در صورت اختلاط با بنزيل الکل و يا عدم استفاده از اين ترکيب پايدار کننده, بالاترين درصد دورکنندگي را در ساعت14 موجب مي شود. روي زنبورعسل کلزا, 2- اتيل هگزيل آمين داراي درصد دورکنندگي کمي بيشتر ولي بدون اختلاف معني دار با دو ترکيب ديگر بود. 2- اتيل هگزيل آمين و دي بوتيل آمين به ترتيب داراي بالاترين درصد دورکنندگي روي حشرات راسته بال غشائيان در مزرعه کلزا و در ساعت 14 بودند. روي راسته دوبالان هم اختلاف معني دار بين ترکيبات دورکننده وجود نداشت و افزودن بنزيل الکل براي افزايش اثر دورکنندگي ترکيبات شيميايي و بويژه در ساعت 14 مؤثر بود. در مزرعه يونجه, دي بوتيل آمين همراه با ترکيبات پايدارکننده بنزيل بنزووات و دي بوتيل فتالات بالاترين درصد دورکنندگي را روي کل حشرات در ساعت 11 نشان داد. متيل ساليسيلات همراه با ترکيبات پايدار کننده مختلف, بالاترين درصد دورکنندگي را روي زنبورعسل اين مزرعه داشت. 2- اتيل هگزيل آمين و بنزيل الکل بهترين اثر دورکنندگي را روي بال غشائيان مزرعه يونجه نشان داد, در حالي که در همين مزرعه, دي بوتيل آمين و بنزيل بنزووات و يا 2- اتيل هگزيل آمين و دي بوتيل فتالات, بالاترين درصد دورکنندگي را روي دوبالان داشتند. بسته به گروه شيميايي ترکيب دورکننده استفاده شده, غلظت هاي مؤثر با بالاي 70 درصد دورکنندگي, متفاوت بودند.غلظت هاي مؤثر ترکيبات اختلاطي با درصد دورکنندگي بالاي 70 درصد در شرايط مزرعه اي تعيين و با بررسي نتايج مشخص شد که ترکيبات آميني بالاترين اثر دورکنندگي را روي حشرات داشته و بنزيل الکل نيز براي افزايش اثر آن ها مناسب بود و لذا براي استفاده در مزارع جهت حفاظت حشرات گرده افشان و ساير حشرات مفيد قابل توصيه مي باشند.

مهمترين حشراتي كه در اكولوژي گرده‌افشاني نقش دارند، سخت‌بالپوشان, دوبالان, بال‌غشائيان و بالپولكداران مي‌باشند.

سخت‌بالپوشان, قديمي‌ترين گرده‌افشانهاي نهاندانگان بوده و احتمالاً با گلهاي باز و جام مانند ارتباط داشته‌اند و از ترشحات گلها, شهد و گرده تغذيه مي‌كرده‌اند. بسياري از گونه‌هاي كنوني سخت‌بالپوشان در حالت حشره‌ي كامل، رژيم گل‌خواري دارند.

دوبالان نيز گرده‌افشانهايي قديمي در نظر گرفته مي‌شوند كه با استفاده از قطعات دهاني مكنده يا ليسنده‌ي خود، از شهد و گرده تغذيه مي‌كنند. دوبالان عالي (Brachycera) عموما از گلها تغذيه مي‌نمايند. مثلاً دوبالان خانواده‌ي Bombyliidae يا مگسهاي زنبورنما (Bee flies) قطعات دهاني تخصص يافته با يك خرطوم بلند و مكنده دارند كه براي بازديد از گلهاي لوله‌اي شكل بسيار مناسب است. مگسهاي Syrphidae يا مگسهاي گل (Flower flies) مهمترين دوبالان گل‌دوست (Anthophilous) به شمار مي‌روند. حشرات كامل در بازديد از گلها براي تغذيه از شهد و گرده متخصص بوده و از قطعات دهاني مختلفي استفاده مي‌كنند. ديگر خانواده‌هاي دوبالان كه از بازديدكنندگان مهم گلها هستند عبارتند از: Conopidae, Tachinidae و Anthophoridae.

بيشتر حشرات كامل بالپولكداران از شهد گلها تغذيه مي‌كنند و ممكن است تغييرات شديدي در خرطوم آنها ديده شود. در خانواده‌ي Sphingidae, گونه‌ي Xanthopan morgani praedicta با دارا بودن خرطومي به طول 25 تا 30 سانتيمتر, تنها گرده‌افشان اركيده‌ي ماداگاسكاري Anagraecum sesquipedale است كه عمق جام گل آن 25 تا 30 سانتي‌متر مي‌باشد. شب‌پره‌ها بيشتر شب‌هنگام از گلها بازديد مي‌كنند, در صورتي كه پروانه‌ها اين كار را روزهنگام انجام مي‌دهند.

بال‌غشائيان مهمترين گرده‌افشانها بوده, اغلب وابستگيهاي تكاملي بسيار ويژه‌اي را نشان مي‌دهند. مثلاً زنبورهاي انجير sp. Blastophaga  (از خانواده‌ي Chalcididae), براي گرده‌افشاني شدن انجيرها بسيار ضروري مي‌باشند. زنبورهاي عسل (Apidae) در بين تمام حشرات گرده‌افشان, بيشترين تخصص‌گرايي را دارند به طوري كه قطعات دهاني آنها براي نوشيدن شهد و پاهاي آنها براي جمع‌آوري گرده, سازگاريهاي ويژه‌اي يافته است.

زنبورهاي عسل براي بررسي گلها داراي الگوهاي رفتاري پيچيده‌اي بوده (مخصوصا گلهاي تيره‌هاي Labiatae, Leguminaceae, Orchidaceae, Scrophulariaceae و Violaceae) و گلها اغلب تغييراتي نشان مي‌دهند تا با در اختيار گذاشتن منابع پنهان شهد و گرده, گرده‌افشاني زنبورها را تسهيل نمايند. بيش از 20000 گونه زنبور عسل در امر گرده‌افشاني نهاندانگان شركت دارند.

زنبور عسل Apis mellifera, مهمترين گرده‌افشان عمومي است. محصولات مهمي كه تقريباً به صورت گسترده توسط زنبور عسل گرده‌افشاني مي‌شوند عبارتند از: يونجه, پنبه, بادام زميني, سويا, چغندرقند, مركبات, ميوه‌هاي درختان خزان‌دار و تقريباً تمام سبزيجات. زنبور عسل پاسخ‌دهي خارق‌العاده‌اي نسبت به مواد سميوكميكال معطر گلها داشته و اكولوژي شيميايي در فرايندي كه زنبورهاي عسل را براي جستجوي شهد و گرده وادار به بررسي طيف وسيعي از گلها مي‌نمايد, نقش مهمي ايفا مي‌كند. تاژك 10 بندي شاخك زنبور عسل كارگر داراي حدود 3000 اندام حسي صفحه مانند (Sensilla placodea) (اندامهاي مسطح يا Plate organs) است كه بيشتر در هشت بند انتهايي آن متمركز شده‌اند. ركوردهاي تك‌سلولي از اين اندامها حدود 10 نوع واكنش بويايي مشخص با كمي همپوشاني را مشخص كرده است: (1) اسيدهاي آليفاتيك يك تا 14 كربنه, از جمله‌ فرمون جنسي ملكه يا 9-keto-trans-2-decenoic acid, (2) اسيد سايكلوهگزانوئيك, (3) استاتها و فرماتهاي 5 تا 7 كربنه, (4) استاتهاي ترپني, (5) ترپنهايي مانند ژرانيول, نرول, سيترونلول و اوژنول, (6) لينالوئول و ليمونن, (7) سيناميك الكل و بنزيل الكل, (8) اسيد هيدروسيناميك, كومارين, (9) اكتانول, و (10) فرومون اعلام‌خطر (Alarm pheromone) هپتانون. درك اين گروه از سينومونها در سطحي بالاتر از سيستم عصبي مركزي اتفاق مي‌افتد, اما دخالت اين سيستم در تميز دادن تركيبات انفرادي اين گروههاي واكنشي مختلف (Reaction groups) و احتمالاً در فرايند يادگيري تشخيص بو, آشكارا لازم مي‌باشد.

واكنش زنبور عسل به مواد فرار مي‌تواند ساده و مستقيم يا پيچيده باشد. مثلاً محققاني هزاران زنبور عسل را مشاهده كردند كه مستقيماً و در خلاف جهت باد, به يك منبع 20 ميلي‌گرمي فنيل استالدئيد در فاصله‌ي تقريباً 200 متري كندو جلب شدند. با وجود اين, فام- ده‌لگ و همكاران (1986) از آفتابگردان, (Compositae) Helianthus annuus يك مخلوط معطر جلب‌كننده استخراج كردند كه داراي 27 "تركيب قطبي" از جمله Verbenone, trans-carveol, Ascaridole, Bornyl acetate, Perillyl acetate, 2,5-decadienal, اوژنول, وانيلين, Methyl caproate, 4,5-dihydrotheaspirone, 2-tridecanone, δ-cadinol و Propiovanillone بود. عقيده بر اين است كه اين تركيب دربردارنده‌ي مواد سميوكميكال معطر آفتابگردان است.

منبع:

http://entomopedia.blogfa.com/post-38.aspx

دوبالان یکی از بزرگترین راسته های حشرات را تشکیل می دهند که از نظر انبوهی جمعیت و تعداد گونه ها  تقریبا در همه جا فراوانند. اکثر دوبالان به علت داشتن یک جفت بال ، به سهولت از حشراتی که کلمه " Fly " در مورد آنها بکار می رود نظیر ( Sawflies ،Dragonflies ،Stoneflies و ... ) متمایز می شوند. این یک جفت بال ، بالهای جلویی بوده و جفت بال عقبی آنها به اندامهای برآمده کوچکی به نام  هالتر یا شاهنگ تحلیل یافته اند که بعنوان اندام های تعادلی عمل می کنند . در تعدادی از سایر راسته ها نیز مواردی دیده می شد که افراد آنها یک جفت بال دارند ( تعدادی از یک روزه ها ، تعدادی از سوسک ها ، شپشک های نباتی نر و ... ) ، ولی هیچکدام از آنها بجز شپشک های نباتی نر ، بالهای عقبی تبدیل شده به هالتر ندارند. برای تفکیک دوبالان " Diptera " از حشرات "دوبال" سایر راسته ها ، گاهی آنها ررا تحت عنوان " دوبالان " Tow-Winged flies می نامند. در اسامی عمومی دوبالان کلمه "fly" به عنوان یک کلمه متمایز کننده مطرح می شود ، در صورتیکه در اسامی عمومی حشرات سایر راسته ها این کلمه با کلمه توصیفی همراه می گردد.

 اکثر دوبالان حشراتی نسبتا کوچک ، با بدنی نرم بوده و عده ای کاملا ریزند . با وجود این ، بسیاری از آنها دارای اهمیت اقتصادی زیادی می باشند . پشه ها ، مگس های سیاه ، میدج های نیش زن ، خرمگس ها ، مگس های اصطبل و ... خونخوار بوده و از آفات مهم انسان و حیوانات محسوب می شوند . اکثر حشرات خونخوار و بعضی از انواع گندخوار نظیر مگسهای  خانگی و مگسهای آبی (کالیفوریده) ، ناقلین مهم بیماری ها هستند .

 ارگانیسم های عامل بیماری های مالاریا ، تب زرد ، فیلایازیس ، تب دانگ ، خواب ، تیفوئید (حصبه) ، اسهال و دیگر پاتوژن ها توسط دوبالان منتقل و منتشر می شوند. برخی دوبالان نظیرمگس گندم Mayetiola destractor(Say) و کرم سیب از آفات مهم گیاهان زراعی محسوب می گردند . از طرفی تعداد زیادی از دوبالان به عنوان گندخوار برای انسان مفیدند. عده ای شکارچی یا انگل مهم آفات حشره ای بوده ، برخی در گرده افشانی گیاهان زراعی کمک می کنند و بعضی نیز دشمنان طبیعی علفهای زیان آور محسوب می شوند.

 قطعات دهانی دو بالان از نوع مکنده بوده ، اما تغییرات قابل توجهی در ساختمان قطعات دهانی افراد این راسته وجود دارد. در بیشتر آنها قطعات دهانی از نوع سوراخ کننده ( زننده ) می باشند. در عده ای مکنده یا لیسنده بوده و در تعدادی نیز این اندام ها بحدی کم رشد نموده که وظیفه ای انجام نمی دهند.

راسته دو بالان دگردیسی کامل داشته و لارو اغلب آنها ماگوت (Maggots ) نامیده می شود. لاروها عموما بدون پا و کرمی شکل هستند. در خانواده های ابتدایی ( زیر راسته Nematocera ) سر معمولا خوب رشد کرده و آرواره های بالا بطور افقی حرکت می کنند.

 درخانواده های پیشرفته (زیر راسته Brachycera ) رشد سر کم بوده و قلاب های دهانی در یک صفحه عمودی حرکت می کنند . در بعضی از خانواده های براکی سرا (گروه های Asilomorpha و Tabanomorpha ) سر لارو اسکلروتیزه و کم و بیش تو رونده (Retractile) می باشد ، در حالیکه در عده ای ( گروه Muscomorpha ) هیچ نع اسکلروتیزاسیون بجز قطعات دهانی در سر دیده نمی شود .

 شفیره در زیر راسته نماتوسرا از نوع غیر آزاد (obtect ) بده در حالیکه در سایر دویالان مخفی (coarctate) است . بدین معنی که مرحله شفیرگی در داخل پوسته آخرین سن لاروی که به آن پوپاریوم می گویند سپری می شد. لاروهای دوبالان در اماکن مختلف زندگی می کنند . تعداد زیادی از آنها در انواع محیط های آبی شامل جویبارها ، استخرها ، دریاچه ها و گودال های موقتی و آبهای شور و قلیایی زندگی می کنند.

 لاروهایی که از گیاهان تغذیه می کنند ، معمولا در داخل بعضی از بافت های گیاهی به عنوان مینوز برگ ، حشرات گالزا ، ساقه خوار و ریشه خوار زندگی می کنند. لاروهای شکارچی در محیط های متفاوتی نظیر آب ، خاک ، زیر پوسته درختان ، سنگها یا روی رستنی ها فعالیت می کنند. گونه Haeomyia petrolei (Coqu)  از خانواده Ephydridae  در حوضچه های نفت خام زندگی می کند. سایر افدریدها در دریاچه های خیلی شور تکثیر می یابند. حشره بالغ دوبالان روی گیاهان مختلف  یا مایعات حیوانی نظیر شهد ، ترشحات و یا خون تغذیه می کنند. اکثر گونه ها از شهد و شیره تغذیه نموده اما بسیاری از آنها خونخوار و یا پریداتور دیگر حشرات نیز می باشند.

http://aent.persianblog.ir

کرم سفید ریشه

Polyphylla ollivieri

(Lep: Scarabaeidae)

اين حشره در اكثر مناطق ايران وجود دارد و از ريشه گياهان مختلفي تغذيه مي‌نمايد. از اين جهت مي‌توان به گيلاس، گلابي، سيب، به، هلو، گوجه، آلو، زردآلو، آلبالو، انار، مو، تاج خروس وحشي، گونه‌هاي Chenopodium، خيار، بادمجان، لوبياسبز، كدو، سيب‌زميني، ياس بنفش، برگ بو، برگ نو، گلايول، چمن، تبريزي، بيد و نارون اشاره نمود.

زيست‌شناسي
اين حشره طول يك نسل را در 3 سال طي مي‌كند. در شريط مساعد تغذيه‌اي و خاك مي‌تواند يك نسل را در طي دو سال بگذراند. زمستان را به صورت لارو به سر مي‌برد و در بهار سال سوم قبل از آنكه وارد مرحله شفيرگي شود يك محفظه گلي براي خود درست مي‌كند و در آنجا تبديل به شفيره مي‌شود (در برخي موارد خانه شفيرگي ساخته نمي‌شود). دوره شفيرگي 17 تا 24 روز مي‌باشد.حشرات كامل از دهه سوم خردادماه تا دهه سوم مردادماه بسته به شرايط محيطي منطقه ظاهر مي‌گردند. اوج خروج معمولاً در تيرماه است. حشرات كامل براي خروج در خاك سوراخهايي ايجاد و خارج مي‌شوند. سپس از برگ درختان مثمر و غيرمثمر تغذيه مي‌نمايند. تمام فعاليت‌هاي حياتي، تغذيه، جفت‌گيري و تخمريزي در غروب و اوايل شب انجام مي‌گيرد.

در روز حشرات كامل بدون هيچ فعاليتي در لابه‌لاي شاخ و برگ درختان و جاهاي امن به سر مي‌برند. جفت‌يري در اوايل شب و اغلب در روي شاخه‌ها انجام مي‌شود. تخمريزي معمولاً چند روز (معمولاً 4 روز) بعد از جفت‌گيري انجام مي‌شود. حشره كامل مادهبا پاهاي جلويي خود زير خاك رفته و در منطقه‌اي مناسب كه غذاي كافي براي لاروسن اول وجود دارد تخم‌ريزي مي‌كند. تخم‌ها به صورت انفرادي يا دسته‌هاي تا شش عددي در عمق صفر تا 12 سانتيمتري خاك گذاشته مي‌شود. دوره جنيني يا Incobation period در منطقه كرج و شهريار 30 تا 35 روز است. حشره داراي 3 سن لاروي است. لارو سن اول از مواد هوموسي يا ريشه علفهاي هرز و سنين دو و سه لاروي از ريشه درختان تغذيه مي‌كنند. لارو در خاكهاي مرطوب فعاليت بيشتري دارد. فعاليت اين حشره در سطح باغ لكه‌اي است.



مبارزه
1ـ جمع‌آوري حشرات كامل از اواخر بهار به بعد

الف‌ـ جمع‌آوري حشرات در صبح زود بوسيله تكاندن درختان

ب‌ـ جمع‌آوري حشرات كامل با كمك نور چراغ

2ـ از بين بردن علف‌هاي هرز سطح باغ از علف‌هاي هرز يكساله و چند ساله چون منبع غذايي خوبي براي لاروهاي سن اول است.

3ـ شخم زمستان و جمع‌آوري لاروها در اسفندماه

4ـ مبارزه شيميايي با استفاده از ديازينون (3 تا 3.5 ليتر) و پودر وتابل ليندين 10 كيلو در هكتار به طريق محلول پاشي پاي درخت در اوايل بهار و اوايل تابستان. بهتر است بعد از ریختن محلول پای درخت آبیاری سبکی نیز انجام شود.

5ـ امروزه از باكتري Bacillus popilliae بر عليه اين آفت استفاده مي‌كنند كه باعث بوجود آمدن بيماري شيري (Milky disease) در لاروها مي‌شود.

6ـ قارچ Metarrhizium anisopliae نيز روي لاروها تأثير دارد

بقیه مطلب را در ادامه مطلب بخوانید...

شپشکهاي زرد کمرنگ که ظاهري سفيد و واکس مانند و پشمالو دارند در سطح زيرين برگهاي راش تشکيل کلوني مي دهند. در هجوم سنگين شاخ و برگ گياه از شکل طبيعي خود خارج مي شوند. اواخر بهار تا اواخر تابستان امکان ظهور و مشاهده اين بيماري بيشتر است . براي مقابله و کنترل اين آفت مي توان از سمومي چون pirimiphos-methyl و يا permethrin pirimicarb استفاده کرد. البته در زماني که آلودگي هنوز به طور وسيع در گياه شيوع پيدا نکرده است.

بقیه در ادامه مطلب...

آفت‌كشهاي‌ بيولوژيكي‌، اولين‌ فراورده‌هاي‌ حاصل‌ از كاربردبيوتكنولوژي‌ در كشاورزي‌ هستند كه‌ تجاري‌ شده‌اند...

به ادامه مطلب مراجعه کنید.